اختلال عملکرد جنسی میتواند به هر مشکلی گفته شود که مانع از تجربهی رضایت از فعالیت جنسی برای یک فرد یا یک زوج شود. تا ۴۳٪ از زنان و ۳۱٪ از مردان گزارش میکنند که درجاتی از اختلال عملکرد جنسی را تجربه کردهاند.
اختلال عملکرد جنسی چیست؟
اختلال عملکرد جنسی به هر عاملی گفته میشود که مانع احساس لذت از فعالیت جنسی شود. ناتوانی در لذت بردن از فعالیتهای جنسی یا نداشتن تمایل به درگیر شدن در آنها میتواند نشانهای از اختلال عملکرد جنسی باشد. این وضعیت بسیار شایع و بهطور قابل توجهی قابل درمان است.
عواملی مانند استرس، بیماریهای جسمی، مصرف داروها یا تجربهی تروما (آسیب) جنسی در گذشته میتوانند باعث بروز آن شوند.
اختلال عملکرد جنسی میتواند در هر مرحلهای از چرخه پاسخ جنسی رخ دهد. چرخه پاسخ جنسی یک مدل چهارمرحلهای از واکنش فرد به تحریک جنسی است که شامل موارد زیر میشود:
- برانگیختگی (Excitement):
این مرحله شامل تمایل به رابطه جنسی و تحریک شدن است. بخش زیادی از فعالیت جنسی پیش از نزدیکی، مانند پیشنوازی، سفت شدن آلت تناسلی مردانه یا متورم شدن کلیتوریس (چوچوله، چوچول یا فنج، بخشی از اندام جنسی زنانه)، در این مرحله اتفاق میافتد. - اوج پیشارگاسم (Plateau):
این مرحله درست پیش از ارگاسم رخ میدهد. ضربان قلب، تنش عضلانی و سرعت تنفس افزایش مییابد. ممکن است از آلت تناسلی مردانه مایع پیشانزالی (پیشاب یا pre-cum) ترشح شود. - ارگاسم (Orgasm):
رهاسازی ناگهانی تنش و لذت جنسی در ناحیه تناسلی. انزال در مردان در طول ارگاسم رخ میدهد. - فرونشینی (Resolution):
دوره آرام شدن بلافاصله پس از ارگاسم. بدن آرام میشود و اندامهای تناسلی به حالت طبیعی خود بازمیگردند.
با وجود اینکه پژوهشها نشان میدهند اختلال عملکرد جنسی شایع است، بسیاری از افراد تمایلی به صحبت دربارهی آن ندارند. با این حال، از آنجا که گزینههای درمانی متعددی وجود دارد، بهتر است نگرانیهای خود را با شریک جنسی و پزشک یا ارائهدهندهی خدمات درمانی در میان بگذارید.
نمونههایی از اختلال عملکرد جنسی
ارائهدهندگان خدمات سلامت، اختلال عملکرد جنسی را به چهار دسته یا نوع تقسیم میکنند:
- اختلالات میل جنسی (Desire disorders):
کاهش یا فقدان میل جنسی یا علاقه به رابطهی جنسی. این وضعیت میتواند به معنای نداشتن علاقه به هیچ نوع فعالیت جنسی باشد. - اختلالات برانگیختگی (Arousal disorders):
ناتوانی در تحریک یا برانگیختگی جسمی هنگام فعالیت جنسی. ممکن است فرد تمایل به رابطه داشته باشد، اما بدن پاسخ ندهد. در افرادی که آلت تناسلی دارند، این میتواند به معنای ناتوانی در رسیدن به نعوظ باشد. - اختلالات ارگاسم (Orgasm disorders):
تأخیر در رسیدن به ارگاسم یا فقدان کامل آن. فرد ممکن است میل و تحریک داشته باشد، اما نتواند به ارگاسم برسد. - اختلالات درد (Pain disorders):
درد هنگام نزدیکی که باعث کاهش تمایل به رابطهی جنسی میشود.
اختلال عملکرد جنسی چقدر شایع است؟
اختلال عملکرد جنسی میتواند هر فردی را در هر سنی تحت تأثیر قرار دهد، اگرچه در افراد بالای ۴۰ سال شایعتر است. این اختلال در مقطعی از زندگی بین ۳۰ تا ۴۰ درصد افراد را درگیر میکند.
علائم و علل
علائم اختلال عملکرد جنسی چیست؟
برخی انواع اختلال عملکرد جنسی در مردان شایعتر هستند و برخی دیگر در زنان.
در مردان:
- ناتوانی در رسیدن به نعوظ یا حفظ آن برای نزدیکی (اختلال نعوظ).
- نبود انزال (آناژاکولاسیون) یا تأخیر در انزال با وجود تحریک جنسی کافی.
- ناتوانی در کنترل زمان انزال (انزال زودرس).
در زنان:
- ناتوانی در رسیدن به ارگاسم (آنورگاسمی).
- خشکی واژن پیش از نزدیکی و در حین آن، که میتواند ناشی از آتروفی واژن باشد.
- ناتوانی در شل کردن عضلات واژن به اندازه کافی برای انجام نزدیکی (واژینیسموس).
اختلالاتی که میتوانند هر فردی را درگیر کنند:
- کاهش میل یا علاقه به رابطهی جنسی (لیبیدوی پایین).
- ناتوانی در برانگیخته شدن.
- درد هنگام نزدیکی (دیسپارونیا).
- برخی بیماریها، درمانها یا داروها.
- تغییرات هورمونی مانند کاهش استروژن یا تستوسترون.
شایعترین علل اختلال عملکرد جنسی چیست؟
اختلال عملکرد جنسی میتواند دلایل جسمی و روانشناختی داشته باشد.
علل جسمی اختلال عملکرد جنسی
این علل میتوانند شامل موارد زیر باشند:
- بیماریهای مزمن مانند نارسایی کلیه یا کبد.
- دیابت.
- بیماریهای قلبی و عروقی.
- اختلالات عصبی مانند اماس (MS) یا آسیب عصبی.
- عدم تعادلهای هورمونی.
- سرطان.
- اختلال مصرف الکل و اختلال مصرف مواد.
- بارداری و شیردهی.
- یائسگی.
همچنین عوارض جانبی برخی داروها، از جمله داروهای ضدافسردگی، میتوانند عملکرد جنسی را تحت تأثیر قرار دهند.
علل روانشناختی اختلال عملکرد جنسی
احساسات و هیجانات شما نیز میتوانند نقش مهمی داشته باشند، از جمله:
- استرس یا اضطراب.
- مشکلات زناشویی یا رابطهای.
- افسردگی.
- تصویر بدنی منفی.
- سابقهی تروما یا سوءاستفادهی جنسی.
- احساس افسردگی یا گناه.
- نگرانی دربارهی عملکرد جنسی.
چه داروهایی میتوانند باعث اختلال عملکرد جنسی شوند؟
هم داروهای بدون نسخه (OTC) و هم داروهای تجویزی میتوانند عوارض جنسی داشته باشند. برخی داروها بر میل جنسی اثر میگذارند و برخی دیگر بر توانایی تحریک شدن یا رسیدن به ارگاسم.
داروهای بدون نسخهای که باعث اختلال عملکرد جنسی میشوند:
برخی آنتیهیستامینها و ضداحتقانها (که معمولاً برای سرماخوردگی یا آلرژی استفاده میشوند) میتوانند باعث اختلال نعوظ یا مشکلات انزال شوند، از جمله:
- ستریزین (Zyrtec®)
- لوراتادین (Claritin®)
- دیفنهیدرامین (Benadryl®)
داروهای ضدافسردگی مؤثر در اختلال عملکرد جنسی:
داروهای زیر ممکن است باعث کاهش میل جنسی، ناتوانی در تحریک شدن و دشواری در رسیدن به ارگاسم شوند:
- ضدافسردگیهای سهحلقهای مانند آمیتریپتیلین، دوکسپین، ایمیپرامین و نورتریپتیلین.
- مهارکنندههای مونوآمین اکسیداز (MAOI) مانند فنلزین و ترانیلسیپرومین.
- داروهای ضدروانپریشی مانند تیوریدازین، تیوتیکسین و هالوپریدول.
- داروهای ضد مانیا مانند لیتیوم کربنات.
- مهارکنندههای بازجذب سروتونین (SSRI) مانند فلوکستین، سرترالین و پاروکستین.
داروهای فشار خون که باعث اختلال عملکرد جنسی میشوند:
- دیورتیکها (ادرارآورها)
- آلفابلوکرها
- بتابلوکرها
عوارض اختلال عملکرد جنسی چیست؟
سلامت جنسی بخش مهمی از کیفیت کلی زندگی است. نارضایتی از زندگی جنسی میتواند باعث احساس تنهایی و سرخوردگی شود و به مشکلات صمیمیت با شریک جنسی منجر گردد. مهم است که اختلال عملکرد جنسی را مانند هر مشکل سلامتی دیگر جدی بگیرید و در صورت ایجاد مشکل در زندگی روزمره، به دنبال درمان باشید.
تشخیص و آزمایشها
اختلال عملکرد جنسی چگونه تشخیص داده میشود؟
در بیشتر موارد، فرد متوجه میشود که چیزی در لذت بردن او (یا شریکش) از رابطهی جنسی اختلال ایجاد کرده است. پزشک معمولاً با گرفتن شرح حال کامل از علائم و انجام معاینهی جسمی شروع میکند. ممکن است آزمایشهایی برای رد مشکلات پزشکی زمینهای درخواست شود، اما معمولاً آزمایشهای آزمایشگاهی نقش محدودی در تشخیص دارند.
بررسی نگرش فرد نسبت به رابطه جنسی و عوامل مؤثر دیگر مانند مشکلات رابطهای، اضطراب، سابقهی جنسی، داروها، مصرف الکل یا مواد، به پزشک کمک میکند علت اصلی مشکل را شناسایی کرده و درمان مناسب را پیشنهاد دهد.
مدیریت و درمان
اختلال عملکرد جنسی چگونه درمان میشود؟
ارائهدهندگان خدمات سلامت بیشتر انواع اختلال عملکرد جنسی را با درمان علتهای زمینهای جسمی یا روانشناختی مدیریت میکنند. سایر روشهای درمانی شامل موارد زیر است:
- دارودرمانی:
اگر دارویی باعث اختلال شده باشد، تغییر آن میتواند کمککننده باشد. افراد دارای کمبود هورمونی ممکن است از تزریق، قرص یا کرمهای هورمونی بهرهمند شوند.
در مردان، داروهایی مانند سیلدنافیل (ویاگرا)، تادالافیل (سیالیس)، واردنافیل و آوانافیل میتوانند به بهبود نعوظ کمک کنند.
در زنان، داروهایی مانند بوسپیرون، بوپروپیون، فلیبانسرین و برملانوتاید میتوانند میل جنسی را افزایش دهند. درمان هورمونی نیز در موارد کاهش میل جنسی ناشی از یائسگی مؤثر است. - وسایل مکانیکی:
وسایلی مانند دستگاه وکیوم و ایمپلنت آلت تناسلی برای درمان اختلال نعوظ استفاده میشوند. دستگاه وکیوم مخصوص زنان نیز وجود دارد. دیلاتورها برای تنگی واژن ناشی از یائسگی کاربرد دارند. ویبراتورها نیز میتوانند به افزایش لذت و رسیدن به ارگاسم کمک کنند. - سکستراپی:
درمانگران جنسی به افرادی کمک میکنند که مشکلاتشان فراتر از توان پزشک عمومی است. بسیاری از آنها زوجدرمانگر نیز هستند. - درمانهای رفتاری:
شامل تکنیکهایی برای اصلاح رفتارهای آسیبزننده در رابطه یا روشهایی مانند خودتحریکی برای درمان مشکلات برانگیختگی یا ارگاسم. - رواندرمانی:
کمک به پردازش تروماهای جنسی گذشته، اضطراب، ترس، گناه و تصویر بدنی منفی. - آموزش و ارتباط:
آموزش درباره مسائل جنسی و گفتوگوی باز با شریک جنسی میتواند بسیاری از موانع یک زندگی جنسی سالم را برطرف کند.
پیشآگهی درباره عملکرد جنسی
آیا اختلال عملکرد جنسی برطرف میشود؟
موفقیت درمان به علت زمینهای بستگی دارد. بهطور کلی، چشمانداز درمان خوب است و بیشتر افراد پس از درمان به یک زندگی جنسی سالم و لذتبخش بازمیگردند.
پیشگیری
آیا میتوان از اختلال عملکرد جنسی پیشگیری کرد؟
خیر، نمیتوان بهطور کامل از آن پیشگیری کرد، اما میتوان اثرات آن را کاهش داد. آگاهی و مراجعهی بهموقع برای دریافت کمک بسیار مهم است. در اغلب موارد، فرد نقشی در ایجاد این اختلال نداشته و خوشبختانه بیشتر علل آن قابل درمان هستند.
زندگی با این وضعیت
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگر اختلال عملکرد جنسی بیش از سه ماه ادامه داشته باشد یا باعث ایجاد مشکل در روابط و ناراحتی شما یا شریک جنسیتان شود، باید به پزشک مراجعه کنید. پزشک با بررسی سابقهی پزشکی و فهرست داروها و مکملهای مصرفی، علت اصلی مشکل را شناسایی میکند.
جمعبندی
اختلال عملکرد جنسی مشکلی است که میتواند تأثیرات منفی زیادی بر کیفیت زندگی جنسی فرد یا زوجین داشته باشد. این اختلال میتواند به دلایل جسمی یا روانشناختی ناشی از استرس، بیماریها، تغییرات هورمونی یا مشکلات ارتباطی در روابط باشد. انواع مختلفی از اختلالات عملکرد جنسی وجود دارد، از جمله کاهش میل جنسی، اختلالات برانگیختگی، مشکلات ارگاسم و درد هنگام رابطه. این اختلالات میتوانند در هر مرحله از چرخه پاسخ جنسی رخ دهند و بسیاری از افراد از تجربه آنها رنج میبرند، اما خوشبختانه قابل درمان هستند. درمانهای موجود شامل دارودرمانی، سکستراپی و درمانهای رفتاری میباشد که میتوانند به افراد کمک کنند تا به زندگی جنسی سالم و رضایتبخشی بازگردند. با شناسایی زودهنگام علائم و دریافت کمک تخصصی، بیشتر افراد میتوانند بر این مشکلات غلبه کنند و کیفیت زندگی خود را بهبود بخشند.
