اضطراب در کودکان زمانی بهعنوان یک اختلال در نظر گرفته میشود که نگرانیها یا ترسها بیش از شش ماه در زندگی آنها اختلال ایجاد کند. تشخیص اینکه آیا کودک شما دچار اضطراب است یا نه، ممکن است دشوار باشد. آنها ممکن است حساس باشند یا از یک بیماری شکایت کنند. مداخله و درمان زودهنگام میتواند کمککننده باشد.
ترسها و اضطرابهای جدید معمولاً کوتاهمدت هستند و نشان میدهند که کودکان در حال یادگیری حل مسائل بهتنهاییاند. والدین و مراقبان میتوانند به کودکان کمک کنند تا یاد بگیرند ترسها و اضطرابهای خود را درک کرده و بر آنها غلبه کنند.
حدودا یک نفر از هر پنج کودک دچار چیزی میشود که به آن “اختلالات اضطرابی” میگوییم. اختلالات اضطرابی دوران کودکی با ترس یا اضطراب طبیعی متفاوتاند، زیرا شامل اجتناب شدیدتر، واکنشهای هیجانی قویتر یا تداوم طولانیتر از حد انتظار هستند.
کودکانی که دچار اختلالات اضطرابی هستند، اغلب فورانهای هیجانی مانند گریه یا قشقرق (بدخلقی شدید) دارند. همچنین ممکن است اجتناب زیادی از خود نشان دهند. آنها ممکن است سعی کنند فرار کنند، پنهان شوند یا بیشتر اوقات “در حالت مراقبت از خطر” باشند.
علاوه بر این، کودکان اغلب علائم جسمی نیز دارند، مانند:
- دلدرد
- سردرد
- حالت تهوع
- استفراغ
- تنگی نفس
- یا مشکلات خواب
انواع اضطراب در کودکان چیست؟
چند نوع متفاوت اضطراب در کودکان وجود دارد:
اختلال اضطراب جدایی
اضطراب جدایی یک مرحله طبیعی و مهم از رشد اولیه است که در بیشتر کودکان بین ۸ تا ۱۲ ماهگی آغاز میشود.
در اضطراب جدایی طبیعی، کودک ممکن است از غریبهها بترسد و زمانی که شما حضور ندارید احساس امنیت نکند. این نوع اضطراب معمولاً تا زمانی که کودک وارد پیشدبستانی میشود، بهتر میشود.
اختلال اضطراب جدایی شدیدتر است و فراتر از این دوره رشدی طبیعی ادامه پیدا میکند. کودکان ممکن است بیش از حد نگران والدین یا سایر اعضای خانواده باشند و در رفتن به مدرسه، دور بودن از خانه یا جدا شدن برای خواب دچار مشکل شوند.
اگر کودک شما نسبت به همسالانش هنگام جدایی دچار ناراحتی یا نگرانی شدیدتری است، بهبودی مشاهده نمیکنید یا نگران هستید، با ارائهدهنده خدمات سلامت کودک خود صحبت کنید.
فوبیای خاص (ترسهای خاص)
ترس از ما در برابر خطر محافظت میکند، بنابراین مقدار مشخصی ترس در کودکان طبیعی است. کودک شما ممکن است از چیز خاصی بترسد، مانند طوفان، دلقکها یا چیزهای دیگر، اما فوبیاهای خاص ترسهای شدیدی هستند که با میزان واقعی خطر تناسب ندارند.
اختلال اضطراب اجتماعی
این اختلال شامل ترس شدید از قضاوت شدن یا طرد شدن در موقعیتهای اجتماعی است.
کودک شما ممکن است از صحبت کردن در جمع یا اجرا کردن نمایش اجتناب کند، یا آنقدر احساس ناراحتی داشته باشد که از تعامل با دیگران در مدرسه یا محیطهای آشنا دوری کند یا در صحبت با افراد جدید مشکل داشته باشد. حتی ممکن است بهطور کامل از موقعیتهای اجتماعی اجتناب کند.
اختلال اضطراب فراگیر
اضطراب فراگیر شامل نگرانی و ترس بیشازحد درباره طیف گستردهای از مسائل روزمره است.
کودک شما ممکن است بیش از همسالانش نگران آینده باشد. آنها ممکن است نگرانیهای زیادی داشته باشند یا نگرانیهایشان در طول زمان تغییر کند، اما معمولاً همیشه درباره چیزی نگران هستند.
اختلال پانیک (وحشتزدگی)
کودکانی که دچار اختلال پانیک هستند، دورههایی از ترس و اضطراب شدید را تجربه میکنند که همراه با علائم جسمی است، مانند:
- تپش قلب
- سرگیجه
- یا احساس ناتوانی در نفس کشیدن
این حملات پانیک ممکن است بدون هشدار شروع شوند و معمولاً ظرف چند دقیقه تا چند ساعت برطرف میشوند.
اضطراب در کودکان چقدر شایع است؟
اختلالات اضطرابی در کودکان نسبتاً شایعاند.
حدود ۱۵ تا ۲۰ درصد کودکان و نوجوانان را درگیر میکنند.
تقریباً یک نفر از هر سه نوجوان ۱۳ تا ۱۸ ساله دچار اضطراب است.
این اختلال در دختران شایعتر است.
علائم و علل
نشانهها و علائم اضطراب در کودکان چیست؟
فرزندپروری گاهی شبیه یک بازی حدسزدن است. بعضی کودکان میتوانند با کلمات درباره اضطراب خود صحبت کنند. ممکن است بگویند: “میترسم به مدرسه بروم چون نگرانم دیگر تو را نبینم.”
بعضی دیگر ممکن است ندانند چگونه احساسات خود را توضیح دهند. اما کودکان نشانههایی از اضطراب نشان میدهند، از جمله:
- نگرانی یا گریه بیش از همسالان
- گفتن اینکه حالشان خوب نیست (دلدرد، درد عضلانی، سردرد)
- مشکل در خواب، کابوس دیدن یا ناتوانی در خوابیدن بهتنهایی
- ناتوانی در آرام گرفتن یا بیقراری
- زود عصبانی شدن
- مشکل در تمرکز
- بیاشتهایی یا گرسنگی بیشازحد
- لرزش
- امتناع از رفتن به مدرسه
- استفاده مکرر از دستشویی
چه چیزی باعث اضطراب در کودکان میشود؟
برخی کودکان بهطور طبیعی حساستر هستند و در کنار آمدن با تغییرات یا هیجانات شدید مشکل دارند. این کودکان ممکن است زمینه زیستی یا خانوادگی مضطرب داشته باشند.
اضطراب همچنین میتواند پس از رویدادهای استرسزای زندگی ایجاد شود، و برخی کودکان از سنین بسیار پایین رویدادهای استرسزای متعددی را تجربه میکنند، مانند:
- مرگ یکی از نزدیکان
- جابهجایی مکرر خانه یا مدرسه
- نداشتن غذای کافی
- نداشتن محل زندگی امن
- نداشتن آموزش پایدار و منظم
- مشاجره والدین، جدایی یا طلاق
- زورگویی، سوءاستفاده یا غفلت
علت اصلی اضطراب در کودکان چیست؟
بهطور قطعی نمیتوان گفت علت اصلی اضطراب دوران کودکی چیست. ترس بخش طبیعی رشد است. برخی کودکان بهخوبی با آن کنار میآیند، اما در کودکانی که اضطراب در زندگی روزمرهشان اختلال ایجاد میکند، تصور میشود که ژنتیک، عوامل زیستی و سابقه خانوادگی نقش دارند.
عوارض این وضعیت چیست؟
کودکان مبتلا به اضطراب در معرض خطر بیشتری برای افسردگی و اختلالات مصرف مواد در بزرگسالی هستند. ممکن است در مدرسه یا حضور در مدرسه دچار مشکل شوند. همچنین خطر خودکشی در آنها بیشتر است.
با وجود ترسناک بودن این موضوع، مهم است بدانید که درمانها در دسترس هستند. طبق توصیه، پیگیری منظم با پزشک کودک ضروری است. اگر فکر میکنید کودک ممکن است به خود آسیب بزند، فوراً کمک پزشکی بگیرید یا با اورژانس اجتماعی ۱۲۳ تماس بگیرید.
تشخیص و آزمایشها
اضطراب در کودکان چگونه تشخیص داده میشود؟
برای تشخیص اضطراب، ارائهدهنده خدمات سلامت با شما و کودکتان صحبت میکند. درباره رفتار کودک و نشانههای اضطراب سؤال میپرسد و از کودک میخواهد علائم خود را توضیح دهد. ممکن است از شما بخواهد پرسشنامههایی را پر کنید یا با معلم یا مراقبان دیگر کودک صحبت کند.
اگر علت دیگری برای علائم وجود نداشته باشد و اضطراب باعث ناراحتی و اختلال در زندگی کودک به مدت شش ماه شده باشد، ممکن است تشخیص اختلال اضطرابی داده شود.
مدیریت و درمان
اضطراب در کودکان چگونه درمان میشود؟
دو روش اصلی درمان اضطراب کودکان عبارتاند از:
- درمان شناختی رفتاری
- درمان دارویی
هرکدام بهتنهایی مؤثرند، اما معمولاً ترکیب آنها بهترین نتیجه را دارد.
درمان شناختی رفتاری (CBT)
درمان شناختی رفتاری (CBT) یک نوع رواندرمانی مؤثر و کوتاهمدت است که بر ارتباط بین افکار، احساسات و رفتارها تمرکز دارد. CBT به کودکان مهارتهایی میآموزد که به آرامسازی واکنشهای بدنی، تغییر شیوه فکر کردن و مواجهه تدریجی با ترسها کمک میکند. این درمان میتواند فردی یا گروهی باشد. والدین نیز میتوانند این مهارتها را یاد بگیرند تا از کودک حمایت کنند.
داروهای اضطراب کودکان
پزشک ممکن است داروهای مهارکننده بازجذب سروتونین (SSRI) تجویز کند، مانند:
- فلوکستین (Prozac®)
- پاروکستین (Paxil®، Pexeva®)
- سرترالین (Zoloft®)
یا در صورت لزوم، مهارکننده بازجذب سروتونین و نوراپینفرین (SNRI) مانند:
- دولوکستین (Cymbalta®، Drizalma®، Irenka®)
عوارض جانبی داروهای اضطراب
در صورت بروز موارد زیر فوراً با پزشک تماس بگیرید:
- واکنش آلرژیک
- مدفوع خونی
- ضربان قلب سریع یا نامنظم
- غش، سرگیجه، درد قفسه سینه یا تنگی نفس
- تب بالا
- تغییر ناگهانی بینایی یا درد چشم
- افکار خودکشی یا بدتر شدن خلق
عوارض خفیفتر که معمولاً نیاز به مراجعه پزشکی ندارند:
- تغییر اشتها
- اختلال خواب یا خوابآلودگی
- خشکی دهان
- سردرد
- لرزش
- ناراحتی معده، تهوع یا اسهال
چه زمانی کودک احساس بهبودی میکند؟
درمان شناختی رفتاری (CBT) اغلب طی چند جلسه باعث افزایش اعتمادبهنفس و کاهش علائم میشود. در برخی موارد، برای کنترل کامل اضطراب، دارو نیز لازم است. داروها ممکن است چند هفته تا چند ماه زمان نیاز داشته باشند تا اثر کنند.
پیشآگهی
با درمان، اغلب کودکان میتوانند به فعالیتها، دوستیها، تحصیل و لذت بردن از زندگی بازگردند. ممکن است در دورههایی از زندگی، اضطراب دوباره تشدید شود و نیاز به تنظیم درمان باشد.
زندگی با کودک مضطرب
آنچه کمککننده است:
- ورزش روزانه
- محیط امن و حمایتگر
- خواب کافی
- تغذیه متعادل
همچنین میتوانید تمرینهای تنفس، مدیتیشن و مواجهه تدریجی با ترسها را به کودک آموزش دهید.
چه زمانی با پزشک تماس بگیریم؟
اگر علائم اضطراب از بین نروند یا کودک از انجام کارهایی که قبلاً میتوانسته انجام دهد ناتوان شود، با پزشک تماس بگیرید.
