تجربه اضطراب گاهبهگاه بخشی طبیعی از زندگی است. با این حال، افراد مبتلا به اختلالات اضطرابی، بهطور مکرر دچار نگرانی و ترس شدید، بیشازحد و مداوم دربارهی موقعیتهای روزمره میشوند. اغلب، اختلالات اضطرابی شامل دورههای تکرارشوندهای از احساس ناگهانی اضطراب شدید و ترس یا وحشت هستند که ظرف چند دقیقه به اوج میرسند (حملات پانیک).
این احساسات اضطراب و پانیک با فعالیتهای روزانه تداخل پیدا میکنند، کنترل آنها دشوار است، با خطر واقعی تناسب ندارند و میتوانند برای مدت طولانی ادامه داشته باشند. ممکن است برای پیشگیری از این احساسات، از مکانها یا موقعیتهایی اجتناب کنید. علائم ممکن است از دوران کودکی یا نوجوانی شروع شوند و تا بزرگسالی ادامه یابند.
نمونههایی از اختلالات اضطرابی شامل اختلال اضطراب فراگیر، اختلال اضطراب اجتماعی (فوبی اجتماعی)، فوبیاهای خاص و اختلال اضطراب جدایی هستند. ممکن است بیش از یک اختلال اضطرابی داشته باشید. گاهی اوقات اضطراب ناشی از یک بیماری جسمی است که نیاز به درمان دارد.
صرفنظر از نوع اضطرابی که دارید، درمان میتواند کمککننده باشد.
علائم اضطراب (Symptoms)
علائم و نشانههای شایع اضطراب شامل موارد زیر است:
- احساس عصبی بودن، بیقراری یا تنش
- داشتن احساس خطر قریبالوقوع، پانیک یا فاجعه
- افزایش ضربان قلب
- تنفس سریع (هایپرونتیلاسیون)
- تعریق
- لرزش
- احساس ضعف یا خستگی
- مشکل در تمرکز یا فکر کردن به چیزی غیر از نگرانی فعلی
- مشکل در خواب
- ناراحتی معده یا سایر مشکلات گوارشی
- دشواری در کنترل نگرانی
- داشتن میل به اجتناب از چیزهایی که اضطراب را تحریک میکنند
انوع اختلال اضطرابی
- آگورافوبیا (Agoraphobia) نوعی اختلال اضطرابی است که در آن از مکانها یا موقعیتهایی میترسید و اغلب از آنها اجتناب میکنید، زیرا ممکن است باعث شوند دچار پانیک شوید و احساس گرفتار شدن، ناتوانی یا شرمندگی کنید.
- اختلال اضطرابی ناشی از یک وضعیت پزشکی شامل علائم اضطراب شدید یا پانیک است که مستقیماً بهوسیلهی یک مشکل جسمی ایجاد میشود.
- اختلال اضطراب فراگیر (GAD) شامل اضطراب و نگرانی مداوم و بیشازحد دربارهی فعالیتها یا رویدادها — حتی مسائل عادی و روزمره — است. این نگرانی با شرایط واقعی تناسب ندارد، کنترل آن دشوار است و بر احساسات جسمی شما تأثیر میگذارد. این اختلال اغلب همراه با سایر اختلالات اضطرابی یا افسردگی رخ میدهد.
- اختلال پانیک شامل دورههای تکرارشوندهی احساس ناگهانی اضطراب شدید و ترس یا وحشت است که ظرف چند دقیقه به اوج میرسند (حملات پانیک). ممکن است احساس فاجعه قریبالوقوع، تنگی نفس، درد قفسهی سینه، یا تپش قلب سریع، لرزان یا کوبنده داشته باشید. این حملات پانیک ممکن است باعث نگرانی از تکرار آنها یا اجتناب از موقعیتهایی شوند که در آنها رخ دادهاند.
- لالی انتخابی (Selective mutism) ناتوانی مداوم کودکان در صحبت کردن در موقعیتهای خاص، مانند مدرسه، است؛ حتی زمانی که در موقعیتهای دیگر، مثل خانه و در کنار اعضای نزدیک خانواده، میتوانند صحبت کنند. این مشکل میتواند عملکرد تحصیلی، شغلی و اجتماعی را مختل کند.
- اختلال اضطراب جدایی یک اختلال دوران کودکی است که با اضطرابی بیشازحد نسبت به سطح رشدی کودک مشخص میشود و به جدایی از والدین یا افرادی با نقش والدینی مربوط است.
- اختلال اضطراب اجتماعی (فوبی اجتماعی) شامل سطوح بالای اضطراب، ترس و اجتناب از موقعیتهای اجتماعی بهدلیل احساس شرمندگی، خودآگاهی افراطی و نگرانی از قضاوت شدن یا منفی دیده شدن توسط دیگران است.
- فوبیاهای خاص با اضطراب شدید هنگام مواجهه با یک شیء یا موقعیت خاص و تمایل به اجتناب از آن مشخص میشوند. فوبیاها در برخی افراد باعث حملات پانیک میشوند.
- اختلال اضطرابی ناشی از مواد با علائم اضطراب شدید یا پانیک مشخص میشود که نتیجهی مستقیم سوءمصرف مواد، مصرف داروها، مواجهه با یک مادهی سمی یا قطع مصرف مواد است.
- سایر انواع اختلالات اضطرابی: برخی انواع اختلالات اضطرابی یا فوبیاها بهراحتی در یک دستهبندی مشخص قرار نمیگیرند، اما باعث ناراحتی شدید و اختلال در زندگی روزمره میشوند.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
در موارد زیر به پزشک مراجعه کنید اگر:
- احساس میکنید بیشازحد نگران هستید و این نگرانی در کار، روابط یا سایر بخشهای زندگی شما اختلال ایجاد کرده است.
- ترس، نگرانی یا اضطراب شما آزاردهنده است و کنترل آن دشوار است.
- احساس افسردگی دارید، با مصرف الکل یا مواد مخدر مشکل دارید، یا همراه با اضطراب، مشکلات سلامت روان دیگری نیز دارید.
- فکر میکنید اضطراب شما ممکن است به یک مشکل جسمی مرتبط باشد.
- افکار یا رفتارهای خودکشی دارید. در این صورت، فوراً با مشاور خدمات درمانی خود یا اورژانس اجتماعی با شماره ۱۲۳ تماس بگیرید.
نگرانیهای شما ممکن است خودبهخود از بین نروند و اگر به دنبال کمک نباشید، ممکن است با گذشت زمان بدتر شوند. پیش از آنکه اضطراب شدیدتر شود، به پزشک یا متخصص سلامت روان مراجعه کنید. درمان در مراحل اولیه آسانتر است.
کارگروه خدمات پیشگیرانه ایالات متحده (U.S. Preventive Services Task Force) غربالگری اضطراب را برای کودکان و نوجوانان ۸ تا ۱۸ سال توصیه میکند. این غربالگری برای افرادی است که تشخیص اختلال اضطرابی ندارند. این موضوع مهم است، زیرا بسیاری از کودکان و نوجوانان سطوح بالایی از اضطراب دارند، اما ممکن است آن را نشان ندهند. این کارگروه هنوز مشخص نکرده است که این غربالگری هر چند وقت یکبار باید انجام شود.
علل اضطراب (Causes)
علل اختلالات اضطرابی بهطور کامل شناخته نشدهاند. بهنظر میرسد تجربیات زندگی، مانند رویدادهای آسیبزا، در افرادی که از پیش مستعد اضطراب هستند، اختلالات اضطرابی را تحریک میکنند. ویژگیهای ارثی نیز میتوانند نقش داشته باشند.
علل پزشکی (Medical causes)
در برخی افراد، اضطراب ممکن است به یک مشکل زمینهای جسمی مرتبط باشد. در بعضی موارد، علائم و نشانههای اضطراب اولین شاخصهای یک بیماری پزشکی هستند. اگر پزشک شما مشکوک باشد که اضطرابتان علت پزشکی دارد، ممکن است آزمایشهایی برای بررسی نشانههای مشکل تجویز کند.
نمونههایی از مشکلات پزشکی مرتبط با اضطراب شامل موارد زیر است:
- بیماریهای قلبی
- دیابت
- مشکلات تیروئید، مانند پرکاری تیروئید
- اختلالات تنفسی، مانند بیماری انسدادی مزمن ریه (COPD) و آسم
- سوءمصرف مواد یا قطع مصرف آنها
- قطع مصرف الکل، داروهای ضداضطراب (بنزودیازپینها) یا سایر داروها
- درد مزمن یا سندرم رودهی تحریکپذیر
- تومورهای نادری که هورمونهای خاص «جنگ یا گریز» تولید میکنند
گاهی اوقات اضطراب میتواند یکی از عوارض جانبی برخی داروها باشد.
ممکن است اضطراب شما ناشی از یک بیماری جسمی زمینهای باشد اگر:
- هیچ خویشاوند خونی (مانند والدین یا خواهر و برادر) مبتلا به اختلال اضطرابی ندارید.
- در کودکی دچار اختلال اضطرابی نبودهاید.
- بهدلیل اضطراب از چیزها یا موقعیتهای خاص اجتناب نمیکنید.
- اضطراب بهطور ناگهانی بروز کرده و بهنظر میرسد به رویدادهای زندگی مرتبط نیست و سابقهی قبلی اضطراب نداشتهاید.
عوامل خطر (Risk factors)
عوامل زیر ممکن است خطر ابتلا به اختلال اضطرابی را افزایش دهند:
- تروما (آسیب روانی): کودکانی که مورد آزار قرار گرفتهاند، تروما را تجربه کردهاند یا شاهد رویدادهای آسیبزا بودهاند، در مقطعی از زندگی بیشتر در معرض ابتلا به اختلال اضطرابی هستند. بزرگسالانی که یک رویداد آسیبزا را تجربه میکنند نیز ممکن است دچار اختلال اضطرابی شوند.
- استرس ناشی از بیماری: داشتن یک وضعیت سلامت یا بیماری جدی میتواند باعث نگرانی قابلتوجه دربارهی درمان و آینده شود.
- تجمع استرس: یک رویداد بزرگ یا انباشته شدن موقعیتهای استرسزای کوچک زندگی میتواند اضطراب بیشازحد را تحریک کند؛ برای مثال، مرگ یکی از اعضای خانواده، استرس شغلی یا نگرانی مداوم دربارهی مسائل مالی.
- شخصیت: افراد با برخی تیپهای شخصیتی بیش از دیگران مستعد اختلالات اضطرابی هستند.
- سایر اختلالات سلامت روان: افرادی که اختلالات سلامت روان دیگری مانند افسردگی دارند، اغلب دچار اختلال اضطرابی نیز هستند.
- داشتن خویشاوندان خونی مبتلا به اختلال اضطرابی: اختلالات اضطرابی میتوانند در خانوادهها شایع باشند.
- مواد مخدر یا الکل: مصرف، سوءمصرف یا قطع مصرف مواد مخدر یا الکل میتواند باعث ایجاد یا تشدید اضطراب شود.
عوارض اضطراب (Complications)
داشتن اختلال اضطرابی فقط باعث نگرانی نمیشود. این اختلال میتواند منجر به بروز یا تشدید سایر مشکلات جسمی و روانی نیز شود، از جمله:
- افسردگی (که اغلب همراه با اختلال اضطرابی رخ میدهد) یا سایر اختلالات سلامت روان
- سوءمصرف مواد
- مشکل در خواب (بیخوابی)
- مشکلات گوارشی یا رودهای
- سردرد و درد مزمن
- انزوای اجتماعی
- مشکل در عملکرد تحصیلی یا شغلی
- کیفیت پایین زندگی
- خودکشی
پیشگیری از اختلالات اضطرابی (Prevention)
هیچ راهی برای پیشبینی قطعی اینکه چه چیزی باعث ابتلای فرد به اختلال اضطرابی میشود وجود ندارد، اما اگر دچار اضطراب هستید، میتوانید اقداماتی برای کاهش تأثیر علائم انجام دهید:
- زودتر کمک بگیرید: اضطراب، مانند بسیاری از مشکلات سلامت روان، اگر درمان به تعویق بیفتد، میتواند سختتر درمان شود.
- فعال بمانید: در فعالیتهایی شرکت کنید که از آنها لذت میبرید و باعث میشوند احساس خوبی نسبت به خودتان داشته باشید. تعامل اجتماعی و روابط حمایتی میتوانند نگرانیها را کاهش دهند.
- از مصرف الکل یا مواد مخدر اجتناب کنید: مصرف الکل و مواد مخدر میتواند باعث ایجاد یا تشدید اضطراب شود. اگر به هر یک از این مواد وابسته هستید، ترک آنها ممکن است اضطراب ایجاد کند. اگر بهتنهایی قادر به ترک نیستید، به پزشک مراجعه کنید یا یک گروه حمایتی برای کمک پیدا کنید.
