اختلال دوقطبی که قبلاً به آن افسردگی جنونآمیز گفته میشد، یک اختلال سلامت روان است که باعث تغییرات شدید در خلق و خو میشود. این تغییرات شامل احساسات بالا، که به آنها مانیا یا هیپومانیا گفته میشود، و پایینها، که به آنها افسردگی گفته میشود، میشود. هیپومانیا از مانیا کمتر شدید است.
وقتی که شما افسرده میشوید، ممکن است احساس غم یا ناامیدی کنید و علاقه یا لذت خود را از بیشتر فعالیتها از دست بدهید. وقتی که خلق شما به مانیا یا هیپومانیا تغییر میکند، ممکن است احساس هیجانزدگی و خوشحالی (شادی شدید) کنید، پر از انرژی باشید یا به طرز غیرمعمولی تحریکپذیر شوید. این تغییرات خلق و خو میتواند بر خواب، انرژی، فعالیت، قضاوت، رفتار و توانایی تفکر بهطور واضح تأثیر بگذارد.
دورههای تغییر خلق و خو از افسردگی به مانیا ممکن است به ندرت یا چندین بار در سال رخ دهد. هر دوره معمولاً چند روز طول میکشد. بین دورهها، برخی افراد دورههای طولانی ثبات عاطفی دارند. برخی دیگر ممکن است به طور مکرر تغییرات خلق و خو از افسردگی به مانیا یا هر دو افسردگی و مانیا را همزمان تجربه کنند.
اگرچه اختلال دوقطبی یک وضعیت مادامالعمر است، شما میتوانید تغییرات خلق و خو و سایر علائم خود را با پیروی از یک برنامه درمانی مدیریت کنید. در بیشتر موارد، متخصصان مراقبتهای بهداشتی از داروها و درمان گفتاری، که به آن رواندرمانی هم گفته میشود، برای درمان اختلال دوقطبی استفاده میکنند.
علائم
چند نوع مختلف از اختلال دوقطبی و اختلالات مرتبط وجود دارد:
- اختلال دوقطبی نوع I: شما حداقل یک دوره مانیا داشتهاید که ممکن است قبل یا بعد از دورههای هیپومانیا یا افسردگی شدید باشد. در برخی موارد، مانیا ممکن است باعث شکاف از واقعیت شود که به آن روانپریشی گفته میشود.
- اختلال دوقطبی نوع II: شما حداقل یک دوره افسردگی شدید و حداقل یک دوره هیپومانیا داشتهاید. اما هیچ وقت دوره مانیا نداشتهاید.
- سیکلوتیمیا: شما حداقل دو سال یا یک سال در کودکان و نوجوانان با دورههای متعدد از علائم هیپومانیا و دورههای علائم افسردگی مواجه بودهاید. این علائم کمتر از افسردگی شدید هستند.
- انواع دیگر: این نوعها شامل اختلالات دوقطبی و مرتبط با داروها یا الکل یا به دلیل یک بیماری خاص مانند بیماری کوشینگ، اسکلروز متعدد یا سکته مغزی هستند.
این نوعها میتوانند شامل مانیا یا هیپومانیا (که از مانیا کمتر شدید است) و افسردگی باشند. علائم میتوانند تغییرات در خلق و رفتار را به وجود آورند که پیشبینیناپذیر هستند. این میتواند باعث نگرانی زیادی شود و به مشکلات زیادی در زندگی منجر گردد.
اختلال دوقطبی نوع II یک نوع خفیفتر از اختلال دوقطبی نوع I نیست. این یک تشخیص جداگانه است. در حالی که دورههای مانیا در اختلال دوقطبی نوع I ممکن است شدید و خطرناک باشد، افراد مبتلا به اختلال دوقطبی نوع II ممکن است مدت زمان طولانیتری افسرده باشند.
اختلال دوقطبی میتواند در هر سنی شروع شود، اما معمولاً در دوران نوجوانی یا اوایل ۲۰ سالگی تشخیص داده میشود. علائم ممکن است از فردی به فرد دیگر متفاوت باشد و علائم ممکن است با گذشت زمان تغییر کنند.
مانیا و هیپومانیا
مانیا و هیپومانیا متفاوت هستند، اما علائم یکسانی دارند. مانیا از هیپومانیا شدیدتر است. مانیا مشکلات بیشتری در کار، مدرسه و فعالیتهای اجتماعی به وجود میآورد و همچنین باعث مشکلاتی در برقراری روابط با دیگران میشود. مانیا همچنین میتواند باعث شکاف از واقعیت شود که به آن روانپریشی گفته میشود. ممکن است نیاز باشد که برای درمان در بیمارستان بستری شوید.
دورههای مانیا و هیپومانیا شامل سه یا بیشتر از این علائم هستند:
- فعالتر، پرانرژیتر یا برانگیختهتر از حالت معمول.
- احساس یک حس کاذب از خوب بودن یا اعتماد به نفس بیش از حد.
- نیاز به خواب بسیار کمتر از حالت معمول.
- زیاد صحبت کردن و صحبت کردن سریع.
- فکر کردن به سرعت و پرش از یک موضوع به موضوع دیگر.
- به راحتی حواسپرت شدن.
- اتخاذ تصمیمات بد. به عنوان مثال، شما ممکن است به خریدهای غیرضروری بروید، ریسکهای جنسی انجام دهید یا سرمایهگذاریهای احمقانه انجام دهید.
دوره افسردگی شدید
یک دوره افسردگی شدید شامل علائمی است که به قدری شدید هستند که شما را از انجام فعالیتهای روزانهتان باز میدارد. این فعالیتها شامل رفتن به کار یا مدرسه و شرکت در فعالیتهای اجتماعی و برقراری روابط با دیگران است.
یک دوره شامل پنج یا بیشتر از این علائم است:
- داشتن خلق افسرده. شما ممکن است احساس غم، پوچی، ناامیدی یا گریه کنید. کودکان و نوجوانان افسرده ممکن است بهجای اینها بیشتر احساس تحریکپذیری، عصبانیت یا خصومت داشته باشند.
- از دست دادن علاقه یا احساس لذت از تمام یا بیشتر فعالیتها.
- از دست دادن وزن زیاد بدون رژیم یا پرخوری و افزایش وزن. وقتی که کودکان رشد وزن مورد انتظار را ندارند، این میتواند نشانه افسردگی باشد.
- کمبود خواب یا خواب بیش از حد.
- بیقراری یا کندی در حرکت.
- احساس خیلی خستگی یا کاهش انرژی.
- احساس بیارزشی، گناه زیاد یا احساس گناه زمانی که لازم نیست.
- دشواری در فکر کردن یا تمرکز، یا عدم توانایی در گرفتن تصمیمات.
- فکر کردن به خودکشی، برنامهریزی یا تلاش برای خودکشی.
ویژگیهای دیگر اختلال دوقطبی
علائم اختلالات دوقطبی، از جمله دورههای افسردگی، ممکن است شامل ویژگیهای دیگری نیز باشند، مانند:
- اضطراب، زمانی که شما علائم اضطراب را دارید و از این میترسید که کنترل خود را از دست بدهید.
- اندوه، زمانی که احساس بسیار غمگینی دارید و لذت عمیقی از دست دادهاید.
- روانپریشی، زمانی که افکار یا احساسات شما از واقعیت جدا میشوند.
زمانبندی علائم ممکن است بهطور زیر توصیف شود:
- ترکیب، زمانی که شما علائم افسردگی و مانیا یا هیپومانیا را همزمان دارید.
- چرخه سریع، زمانی که شما چهار دوره خلقی در طول سال دارید که بین مانیا و هیپومانیا و افسردگی شدید تغییر میکنید.
- همچنین، علائم اختلال دوقطبی ممکن است زمانی که شما باردار هستید رخ دهند. یا علائم ممکن است با تغییر فصلها تغییر کنند.
علائم در کودکان و نوجوانان
تشخیص علائم اختلال دوقطبی در کودکان و نوجوانان میتواند سخت باشد. اغلب تشخیص اینکه آیا این علائم نوسانات طبیعی خلق و خو است یا به دلیل استرس یا تروما است یا نشانهای از یک مشکل روانی غیر از اختلال دوقطبی است دشوار است.
کودکان و نوجوانان ممکن است دورههای افسردگی یا مانیا یا هیپومانیا را بهطور متمایز تجربه کنند. اما الگوها ممکن است از بزرگسالان مبتلا به اختلال دوقطبی متفاوت باشد. خلق و خو ممکن است در طول دورهها به سرعت تغییر کند. برخی از کودکان ممکن است دورههایی بدون علائم خلقی بین دورهها داشته باشند.
واضحترین علائم اختلال دوقطبی در کودکان و نوجوانان ممکن است نوسانات خلقی شدید باشد که شبیه نوسانات معمول آنها نیست.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد
با وجود نوسانات شدید خلقی، افراد مبتلا به اختلال دوقطبی اغلب نمیدانند که چقدر بیثباتی عاطفی زندگی آنها و عزیزانشان را مختل میکند. به همین دلیل است که اغلب به درمان نیاز ندارند.
اگر شما شبیه برخی از افراد مبتلا به اختلال دوقطبی هستید، ممکن است از احساس شادابی و دورههای تولیدی بیشتر لذت ببرید. اما همیشه یک سقوط عاطفی بعد از این شادی وجود دارد. این سقوط ممکن است باعث افسردگی و خستگی شما شود. این میتواند مشکلاتی در روابط شما ایجاد کند. همچنین ممکن است شما را در مشکلات مالی یا حقوقی قرار دهد.
اگر شما هرگونه علائم افسردگی یا مانیا دارید، به پزشک یا متخصص سلامت روان خود مراجعه کنید. اختلال دوقطبی به خودی خود بهبود نمییابد. یک متخصص سلامت روان با تجربه در اختلال دوقطبی میتواند به شما کمک کند علائم خود را کنترل کنید.
چه زمانی باید کمک اضطراری بگیرید
افکار خودکشی و اقدام به آنها برای افراد مبتلا به اختلال دوقطبی رایج است. اگر شما فکر میکنید به خود آسیب میزنید یا اگر فردی عزیز شما در خطر خودکشی یا اقدام به خودکشی است، سریع کمک بگیرید.
علل
اگرچه علت اختلال دوقطبی مشخص نیست، این عوامل میتوانند دخیل باشند:
- تفاوتهای بیولوژیکی: افراد مبتلا به اختلال دوقطبی به نظر میرسد که تغییرات فیزیکی در مغز خود دارند. اهمیت این تغییرات هنوز نامشخص است، اما تحقیقات بیشتر ممکن است به شناسایی دلیل این تغییرات کمک کند.
- ژنتیک: اختلال دوقطبی بیشتر در افرادی که یک فرد درجه یک، مانند یک خواهر یا والد، مبتلا به این اختلال است، مشاهده میشود. پژوهشگران در تلاشند ژنهایی را که ممکن است باعث اختلال دوقطبی شوند پیدا کنند.
عوامل خطر
عواملی که میتوانند خطر ابتلا به اختلال دوقطبی را افزایش دهند یا اولین دوره را ایجاد کنند، شامل:
- داشتن یک خویشاوند درجه یک، مانند والدین یا خواهر و برادر، مبتلا به اختلال دوقطبی.
- دورههای استرس بالا، مانند مرگ یکی از عزیزان یا یک رویداد تروما
- مصرف دارو یا الکل
عوارض
اگر درمان نشود، اختلال دوقطبی میتواند به مشکلات جدی منجر شود که بر هر جنبهای از زندگی شما تأثیر میگذارد، از جمله:
- مشکلات مربوط به سوء مصرف دارو و الکل
- خودکشی یا اقدام به خودکشی
- مشکلات حقوقی یا مالی
- مشکلات در روابط با دیگران
- ضعف در عملکرد کاری یا مدرسه
شرایطی که همزمان رخ میدهند
گاهی آنچه که به نظر میرسد اختلال دوقطبی باشد ممکن است در واقع اختلال دیگری باشد. یا علائم اختلال دوقطبی ممکن است با اختلالات دیگر تداخل داشته باشد، و ممکن است شما یک وضعیت سلامت دیگر داشته باشید که نیاز به درمان همراه با اختلال دوقطبی داشته باشد. برخی شرایط میتوانند علائم اختلال دوقطبی را بدتر کنند یا درمان آن را کمتر مؤثر کنند.
نمونهها عبارتند از:
- اختلالات اضطرابی
- اختلالات خوردن
- اختلال نقص توجه و بیشفعالی (ADHD)
- اختلال استرس پس از سانحه (PTSD)
- مصرف الکل یا دارو
- ویژگیها یا اختلالات شخصیت مرزی
- مشکلات سلامت جسمانی، مانند بیماریهای قلبی، مشکلات تیروئیدی، سردرد یا چاقی
پیشگیری
روش قطعی برای پیشگیری از اختلال دوقطبی وجود ندارد. اما درمان به محض شناسایی اختلال سلامت روان میتواند به جلوگیری از بدتر شدن اختلال دوقطبی یا دیگر اختلالات روانی کمک کند.
اگر اختلال دوقطبی دارید، در اینجا چند راهکار برای جلوگیری از بروز علائم خفیف به دورههای شدیدتر مانیا یا افسردگی وجود دارد:
- به علائم هشداردهنده توجه کنید. صحبت با تیم مراقبت خود در مورد علائم از ابتدا میتواند از بدتر شدن دورهها جلوگیری کند. شما ممکن است الگوهایی از دورههای دوقطبی خود و آنچه باعث آنها میشود را شناسایی کنید. به متخصص مراقبت خود یا متخصص سلامت روانی خود اطلاع دهید اگر احساس میکنید که به دوره افسردگی یا مانیا وارد میشوید. از خانواده یا دوستان خود بخواهید که علائم هشداردهنده را مشاهده کنند.
- خواب کافی داشته باشید. اختلالات خواب معمولاً باعث ناپایداری اختلال دوقطبی میشود.
- از داروها و الکل دوری کنید. مصرف الکل یا داروهای خیابانی میتواند علائم شما را بدتر کند و احتمال بروز مجدد آنها را بیشتر کند.
- داروهای خود را طبق دستور مصرف کنید. ممکن است وسوسه شوید که درمان خود را متوقف کنید، اما این کار را نکنید. متوقف کردن دارو یا کاهش دوز آن بهطور خودسرانه میتواند باعث اثرات ترک شود. همچنین علائم شما ممکن است بدتر شوند یا بازگردند.
جمعبندی
اختلال دوقطبی یک وضعیت روانی است که شامل تغییرات شدید و متناوب در خلق و خو میشود، که از افسردگی عمیق به مانیا یا هیپومانیا تغییر میکند. این اختلال میتواند زندگی فرد را از جنبههای مختلف مانند کار، روابط و سلامت روان تحت تأثیر قرار دهد. علائم این اختلال میتواند شامل افسردگی شدید، احساسات شاد و پرانرژی در دوران مانیا، و نوسانات خلقی شدید باشد. درمان این اختلال معمولاً شامل داروها و رواندرمانی است. شناخت علائم و دریافت درمان مناسب به فرد کمک میکند تا این اختلال را مدیریت کرده و کیفیت زندگی خود را بهبود بخشد.
